Web sitemize hoşgeldiniz.

Aydınlanma Yolunda Attığımız Adımlar

10 Temmuz 2018

Elektriğin henüz icat edilmediği dönemde insanlar nasıl aydınlanıyorlardı? Yalnızca gün ışığından mı istifade ederek yaşamlarını sürdürüyorlardı? Hayatları, doğanın onlara sunduklarına razı olup yetinmeyle mi geçiyordu?

Tarih öncesi çağlarda belki durum bundan ibaret olsa da tarih sayfaları ilerledikçe insanoğlu doğaya karşı kendi egemenliğini dayatarak yeni çözümler bulmaya başladı. İlkin ateşi keşfedip ona yön vermenin yollarını denedi. Çok geçmeden barınak ve av malzemelerinin yapımına başlamıştı bile. Tüm bu gelişmeler sürerken aydınlanma yöntemleri de hız kesmeden gelişip şekillenmeye devam etti. İlk başlarda, özellikle geceleri avlanan yırtıcılardan korunmaktı birincil amaç. Fakat zamanla, ışığın çalışma sürelerini arttırmayla bağlantısını da kurgulayıp buna yönelik araçlar üretmeye başladı.

Karanlıktan Aydınlığa

Bu süreçte öncelikle balmumu girdi insan hayatına, zira ateşi kontrol altına alıp sürekliliğini sağlamak kadar kullanım alanlarını arttırmak da son derece önemliydi. Balmumu ile birlikte mum yapımı başladı ve çok geçmeden mum çeşitleri artarak hayatın vazgeçilmez bir parçası hâline geldi. Sonrasında salt mumdan ziyade dekoratif oluşuna da önem verilmeye başlandı, estetik kaygısı bu alana da zuhur etti.

Bu mumlar sadece aydınlanma amaçlı değil ortamın ambiyansını değiştirme amaçlı da kullanılmak için kokulu mumlar şeklinde imal edilmeye başlandığında çok farklı bir kullanım alanı da görücüye çıktı. Hoş ve mistik bir ortam yaratmanın vesilesi haline geldiğinde artık ellerinde buhurdanlık devasa şatolarda odadan odaya dolaşan genç hanımların hülyası kasıp kavuruyordu ortalığı. Her dönem alıcı bulmaktan eksik kalmayan ucuz aşk romanlarında bu tasvir her seferinde inceden inceye yapılıp yeni yetmelerin tutkulu hayallerini süslemek amaçlanıyordu.

Aydınlanmanın Gelişimi ve Toplumda Yankıları

Sadece mumlar değil elbette farklı alternatifler de türetildi. Özellikle gaz yağı bunlar arasında kullanım alanı en geniş olup en verimlisi gibi görünüyordu. Gaz lambası hayatımıza girdiğinde artık üretim süresi vardiyalı olarak yirmi dört saate çıkmıştı ki bu da sanayileşmenin önünde hiçbir engel kalmadığının da bir göstergesi sayılıyordu. Artık her evde bulunan bu icat yaşamı kolaylaştırmanın yanı sıra gerek eğitimde ve günlük hayatın her alanında gerekse üretimde değer fazlalığıyla birlikte artışa da sebebiyet verdi.

Günlük hayata katkılarını şöyle örneklendirmek mümkün;

  • Aydınlık olmayan saatler farklı şekillerde değerlendirilerek günlük angaryalara harcandı
  • Eğitimde gece dersleri ve etüt çalışmalarına vakit ayrılabildi
  • Ev işleri için artı zaman yaratıldı
  • Hayvanların bakımı ve tımarı için ekstra zaman kaldı
  • Ailelerin birlikte vakit geçirebilecekleri bir ortam ve olanak sağlandı

Aydınlanmayla Birlikte Hayatımıza Giren Farklı Objeler

Gaz ve balmumunun yanında birçok farklı nesne de aydınlanmayla birlikte günlük hayatta yer buldu. Bunlardan bir tanesi şamdanlar. Günümüzde her ne kadar dekoratif amaçlı kullanılıyor olsa da o zamanlar neredeyse hayati öneme sahip olan şamdanlar çok farklı kullanım alanları için üretilmekte idi. Bunlar tek parça olup ev içerisinde kullanılan ufak boyutta olanlardan, balo salonlarını aydınlatmakta kullanılan devasa boyuttaki yüzlerce mumluk avize formundakilere kadar değişkenlik göstermekteydi. Bu şamdanların yakılıp söndürülmesi başlı başına bir iş yükü getirdiğinden bunlar için istihdam edilen özel görevliler mevcuttu.

Sokak lambaları da hemen hemen aynı prensiple işletildiğinden onlar için de ayrıca çalışan hizmetliler vardı. Bu görevliler biri hava aydınlanırken diğeri ise hava kararırken olmak üzere günde iki sefer tüm sokak lambalarını sırayla önce söndürüp sonra yakmak suretiyle cadde ve sokakların zifiri karanlık olmasının önüne geçmenin en efektif yolunu icra ediyorlardı.

Bunun yanında gazla çalışan ocaklar da hem ısınmada hem de aydınlanmada kullanılmaya başlandı. Kullanımı diğerlerine göre daha kolay ve uzun ömürlü oluşuyla daha ekonomikti.

Elektriğin İcadı

Sonunda Edison bitmek tükenmek bilmez deneylerinin meyvesini aldığında tüm bu külfetlerden kurtulmanın yolundaki engeller birer birer kalkmaya başladı. Tüm insanlığın kaderi için mi yoksa salt kendine özgü bilimsel merakıyla mı bunları yaptı bilinmez ama tarihte eşi benzeri görülmemiş bir çığır açtığı yadsınamaz. Onun açtığı kapıdan niceleri yürüdü ve artık bahsettiğimiz tüm bu aydınlanma araçları nostaljik birer hediyelik eşya olmaktan öteye geçemiyor günümüzde. Bir şamdan yahut gaz ocağı ancak şark köşelerinde karşımıza çıkar oldu. Özellikle günlük hayatında da bu ürünleri bir zamanlar en azından kısa bir süre kullanmış olan aile büyüklerine hediyelik olarak sunulduklarında yüzlerde hafif bir tebessüm yaratmaları muhtemel.

ZİYARETÇI YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ